Evenwicht

Met mededogen kijk ik terug naar de paar dagen verblijf bij mijn tante in de Pyreneeën en ben ik blij terug op de weg te zijn, ook al heb ik het fysisch wat zwaar.
Na een bezoek in het prachtig centrum van Dijon met zijn rijk patrimonium. Neemt de GR2 me eerst een paar kilometers mee langs het water in Dijon. En dan na een stevige boswandeling met een paar fikse klimpartijen, klop ik aan bij Jean-pierre en Evelyne.
”s Avonds aan tafel genoot ik van het zien hoe Jean-pierre het brood in de hand neemt. In zijn rechter hand een stevig mes, links een traditioneel gebakken brood. Hij steekt het mes diep erin terwijl hij het brood tegen zijn borstkas houdt. Hij weet me te vertellen dat men vroeger een kruis trok in het brood vóór het aansnijden als dank voor de spijs. Hmm, een warme en dankbare traditie.

Aan het ontbijt heb ik een lange babbel met Evelyne over ouders-kinderen en de relatie tussen hen. Over geen schuld dragen voor wat was en de kinderen loslaten zodat ze hun eigen weg kunnen vormen. Een waardevol delen.

Bij het vertrek draai ik me nog even om. In de deuropening zie ik Evelyne in haar kamerjas. We zwaaien naar elkander.

De natuur is uitbundig. In de bossen geniet ik van de verse daslook die zorgt voor heerlijke verfrissing op mijn krokante maiswafels. Kleefkruid, gele-witte-paarse dovenetel, brandnetel, meidoorn, kamperfoelie… een weelde aan kruiden.
Orchideeën, Heleborussen, meiklokjes, euphorbia, Polygonatum multiflorum of de Gewone salomonszegel kleuren de paden en borders.

Een fijne regen is af en toe hoorbaar. Op de bodem zijn er massaal zaailingen van beuken zichtbaar.
Zo bijzonder mooi om de vorm en de manier van ontkiemen te zien. Op één of andere manier doet het me denken aan een bovenaanzicht van een bekkenbodem met daarin, in het midden een knopje die klaar is om straks verder te groeien naar een volwaardig blad.
Hoe dieper ik in het bos wandel, hoe groener en hoe dichter de bladgroei. Het voelt aan alsof ik diep in moederaarde stap, moederaarde die bijna zelf een baarmoeder zou hebben en ze met haar bladeren een drappage rond meheen legt.
Terzelfde tijd wordt ik gewaar hoe intens mijn eierstokken plots aanvoelen.
Bij het verder afdalen wordt ik me ook bewust van de beweging tussen het mannelijke en vrouwelijke principe In mezelf. Het diep neerdalen in het bos, brengt me dicht in mijn eigen diepte naar mijn baarmoeder en terzelfde tijd ook dichter bij het mannelijke principe in me. Ik zou het kunnen noemen ‘een heilige’ verbintenis zonder werkelijk het in de materie te brengen. Terwijl ik mijn camera in de hand heb voel ik dat ik die moet wegstoppen, daar de gewaarwordingen intenser worden en ze mijn aandacht vragen.
Ik ben bewust dat de beweging die plaats vind in mezelf me helpt en zal helpen om dicht en zacht bij de man te komen, omdat mijn eigen ‘yang’ zachter wordt…
Een evenwicht installeert zich zachtjes, waarin ik bijna zou kunnen zeggen dat ik de liefde bedrijf met mezelf maar dan in de laag van het astrale.

Een fijne regen vergezeld me de ganse afdaling en wat een geschenk wanneer ik beneden aankom. Water stroomt zachtjes doorheen het landschap… En zo is het voelbaar in mezelf… Een zachte stroom van leven. Ik blijf stilstaan en geniet van het natuurbad. Een zachte wind streelt mijn wang. De vogels zingen erop los.

Hoewel het verlangen groot is om te baden in het water, de weersomstandigheden zijn echter niet optimaal. Daardoor krijg ik de kans om het verlangen om te draaien en de voeding die in mezelf is die te laten stromen zonder er op een bepaalde manier uiting aan te geven. Wat men vaak veel te snel doet.

In de verte hoor ik een trom. Bijzonder. Ik volg het pad. Ik kom dichter en dichter. Een grote tipi staat midden de vallei. Een kampvuur knettert. Ik zoek de ingang.
Klop aan. Een man doet open en ik vraag of ik even mag uitrusten.
Een groep van mannen verwelkomt mij. Ze stellen tal van vragen. “Hoe heb je ons gevonden?”. “Ik volgde de trom”. “Hoe doe je het om zo te wandelen in dit weer zonder jas” “De bomen beschermen me”. “Je wandelt op sandalen, ben je niet nat aan je voeten?” “Jawel, ik heb er net van genoten om door de rivier te stappen en het stromend water te voelen.” Ik deel hen mijn gewaarwording en wat ik juist had neergeschreven en dat ik het zo bijzonder vind dat ik net nu midden een mannengroep sta en wordt verwelkom door hen. Ze delen dat er 7 mensen in Vision Quest zijn en de vrouwen momenteel in de zweethut zitten. Wat een synchroniciteit.
Ik ga bij het vuur zitten. Ik laat een diepe zucht van dankbaarheid om hier te zijn, midden deze prachtige vallei vóór de warmte van vadervuur en doorheen de vlammen zie ik het stromend water van de rivier.

Dijon – Darois kortfilmpje

Darois – Saint Seine-l’Abbaye kortfilmpje

Pour la Vie

Een paar weken geleden belde ik naar een vrouw om meer info ivm ‘les Vierges consacré’.
Een gesprek van bijna twee uur tijd met een enthousiaste, en voor mij wat overweldigende vrouw. Ik hoorde ‘il doit, il faut, à Vie’… Ik voelde dat de woorden mij in een angst brachten en kon duidelijk gewaarworden hoe mijn lijf reageerde. Ik werd louter mentaal. “Oehoe, si j’entends tous cela il y a beaucoup de il faut, il doit, à Vie. Si je suis cette voie je vais justement m’éloigner de ma foi et le contacte que j’ai avec l’Esprit Saint. Je m’eloignerais de la providence, je retournerais en arrière, dans une manière de vie qui pour moi est venue impossible. J’attrape même un boufé de chaleur quand j’y pense”, deelde ik haar.
De vrouw begon te lachen en stelde me onmiddellijk op mijn gemak door te delen dat ook zij haar eigen weg volgde wegens haar job.
” Oef, tu me rassurés”, deel ik terwijl ik mijn lichaam terug voel zakken en ontspannen, “Je recent aussi très fort que je peut traverser c’est craintes, de toute façon tous mon être se sens poussé dans le dos, je ne peut plus et ne veut plus reculer et c’est dans la joie que je continuerais.”

Voor het slapen gaan trek ik een engelen kaartje.. ‘Overgave’.
Die nacht kwamen de woorden, ‘il doit, il faut, à Vie’ als een mantra doorheen mijn dromen. Onrust kwam aankloppen. Mijn ‘ mind’ bracht me in oude angsten… ‘en wat als ik verkeerd ben, en wat als ik me vergist heb, en wat als…’ Hey, hey Jasmine, ademen ademen:…sus ik mezelf. ‘Angst voor wat Jasmine, laat je door je angst niet vast zetten. Blijf trouw aan jezelf, aan je weg’. Ik besefte dat achter deze zinnen iets anders schuilde, waar het ‘ego’ heel sterk in is om te omzeilen… De angst om afgewezen te worden, uitgelachen, onbegrip…
‘Hey Jasmine kies je om je te verbergen achter die schijnveiligheid, achter de gedachte – ik zou zo graag zoals anderen zijn, het zou mijn leven gemakkelijker maken – maar als ‘ leeg, dood’ verder door het leven te gaan of verder in je kracht te gaan staan, je te laten zien, en vooral als ‘vol levend’ door het leven te gaan.
Niet te kiezen voor… ‘Mij te laten leven’ , wel… voor ‘te Leven’ .
Deugddoend die nachtelijke gesprekken en haha… die oude angsten en makelij van het hoofd die geen steek hebben.

Mondjes maat begon ik mijn weg te delen met anderen… In tegenstelling tot andere keren voelde ik hier duidelijk de noodzaak om bij iedere beweging een voor-tijdens-na moment te nemen en telkens kon ik gewaar worden hoe diep-dieper en breed-breder mijn fundamenten werden. Eén keer gebeurde het dat ik te snel achtereen wou delen en toen kwam door meheen ‘in alle intimiteit’. Mijn lijf voelde ‘vol levend’.

Ondertussen reeds weken geleden kenbaar gemaakt en wat ben ik er blij mee dat ik die stap heb gezet.

In alle intimiteit zo voelt mij weg aan… niet enkel een weg die zich op een bepaalde manier onzichtbaar verspreid rond mij, ook in mij, een stroming, een samensmelting van twee zielen die elkander terug hebben ontmoet in een onvoorwaardelijk liefhebben.

Oh… que OUI… ‘à Vie’

Obéir

La Colline Éternelle-Vézelay

Een blauwe lucht, de zon… een rust fladdert door de straten van la Colline Éternelle.
Ik duw een zwart metalen poortje open, trapje af. Een huisbel.
Broeder Pierre-Emmanuel doet open, “soyez la bien-venue.” “Merci, Pierre-Emmanuel.”
We nemen plaats in een knus, klein vertrek omgeven door boeken en met zicht op de tuin.
Ik deel wat er gebeurt is tijdens de Paaswake. Met aandacht luistert Pierre-Emmanuel. “Et tu a une idée comment tu vois ton chemin ?”, vraagt P. E. “Oh, comment je vois le chemin. Je peut que dire aujourd’hui avec grande certitude que je veut me marié à Jésus. Après je ne sait pas du tous. C’est aussi un peut nouveau de venir frappé à une porte d’un curé et de déplier comme cela ce qui c’est passer. Een stilte..
“Il y a, entré dans les ordre où continuer comme tu fait maintenant”, deelt P. E. “Oh, les ordres ce n’est pas mon chemin. Car quand on m’appelle, je prend la route, comme des racines qui ce propage sur la terre. Dans la foi et la confiance, dans l’instant présent. Car une petite boule en cristal je n’est pas. Au jour le jour et voir ce qui vient à moi.”

In het instituut kerk, katholieke kerk bestaat er zoiets als Heilige Maagden of Vierge Consacré in het Frans, klinkt in mijn oren wat oubollig.
Nadat zuster Christianne, reeds twee jaar geleden over sprak ben ik even gaan piepen. Een ritueel of heeft dit een andere naam binnen het instituut, het kan, ik weet het niet, is dat de persoon die deze weg neemt beloftes aflegd en het is de bisschop die de dienst doet.

Ik deel hierover aan P. E. “Il y a une chose que je suis certaine. Je me vois pas dans un voile blanc.” Waarschijnlijk was mijn non-verbaal ook duidelijk, we schieten in een lach. Hihi, soms zou ik wel eens mijn eigen expressief gezicht willen zien terwijl ik iets deel.

Een paar dagen later in een gesprek met A. hebben we het over hiërarchie, instituut kerk, over hiërarchie in de verschillende studies die ik deed.
Tot A. me deelt, “tu connais l’éthymologie de Obéir, qui veut dire en latin oboedire ?” “Non, mes j’aimerai bien entendre ton partage” “Cela veut dire écoute, prêter l’oreille à quelqu’un .”
‘Écoute, écoute… blijft door mij gaan’ “Ohhh… waw…”, een bevrijding is voelbaar doorheen mijn lijf, een weerstand is plots als lucht opgegaan en terzelfde tijd kan ik ook de uitdrukking gebruiken ‘ik heb het licht gezien’. “Merci pour ce partage. Bhein ça alors, la ou j’ai toujours u des combats intérieur sur ce qui est la hiérarchie, mes toute ma vie je suis déjà à l’écoute. Dans l’instant présent, la foi. Dans la providence, la providence c’est presque Obéir.” Obéir à l’Esprit Saint.

Ik voel dat het woord Obéire blijft ‘trekken’…. ‘soumettre aux impulsions de quelque chose, exécuter un mouvement commandé par l’homme, être soumis….staat verder geschreven in het woordenboek opgemaakt sedert het jaar stilletjes.

Obéir… gehoorzamen… is het werkelijk dit waar ik het moeilijk mee had. Of is het eerder een manier van optreden van iemand naar iemand vanuit een autoritair gedrag en dan nog meestal vanuit een hiërarchische plaats. (Een voorbeeld is hier overbodig, iedereen kan er voor zichzelf wel eentje naar boven halen.)
Een plaats waar, als men niet alert is het ego fiks kan gestreeld worden en misbruik kan gemaakt worden van zijn of haar positie, om dan vanuit deze positie wetten en regels op te dringen zonder werkelijk een stevig gefundeert argument te geven, of ontstaan vanuit ‘lucht’ zonder werkelijk zelf te hebben aan de lijve ervaren. Is dit dan ongehoorzamen, neen voor mij niet, eerder ik ben niet het ‘kieken zonder kop’, wat ik wel doe is gehoorzamen aan de uitnodiging van het ‘Licht’, daar waar mijn uniek Zijn Is.

Psaume 139

… In de verte zie ik Christian zijn weg verder zetten richting Le Chemin.
Terug naar de salle St. Jacques waar B. op me wacht.
In een gesprek deelt hij verder over zijn privé. Op mijn beurt deel ik hem de stappen die ik aan het nemen ben. “Oh, maar nu begrijp ik het, kan ik het plaatsen. Toen we gisterenmorgen samen aan tafel waren was er iets die mij triggerde. Ik kon het geen plaats geven. Ik voelde bij jou noch vrouw, noch man… het is alsof je daar boven staat”, deelt B.
“Jou delen raakt me B., dankjewel. Dankjewel om mij te zien.” Een traan rolt over mijn wang.

We vertrekken naar de winkel om boodschappen.
Nadien gaat B. naar de arts voor zijn been.
Wanneer hij terugkomt deelt hij wat ik reeds vertelde, een Tendinitis… rust, ijs, essentiële oliën van Helycrisum italicum, Gaultheria in Calophyllum.
12h…de klokken… Amai, wat is de morgen rap voorbij.
B. steekt zijn arm uit. Al grappend wandelen we over het plein naar de viering.
Wat hou ik van de vieringen met de fraterniteit van Jeruzalem. De gebeden zijn als mantra’s, zo noemen we dit vandaag, klinkt minder bedreigend, zoals Universeel, Vadershemels ipv God.
De synchroniciteit blijft verder gaan. De vele bevestigingen, die ik mag ontvangen zijn deugddoend en hartverwarmend.

De homélie…
Notre vie à la suite du Christ, notre vie de foi à toutes les caractéristique de la vie physiologique. Il y a une naissance, une vie qui grandit, une vie qui se nourrit de ses expériences.
Mais la comparaison s’arrête là, car arrivée à maturité, la vie naturelle, la vie humaine commence son déclin inexorable, la courbe s’inverse et les forces diminuent jusqu’à leur extinction.
Il en va tout autrement avec la vie qui est donnée par Dieu, certes elle aussi cette vie dans et de l’Esprit, peut décliner, s’assecher et nourrir. Tous ce qui détourne de Dieu peut nous faire réellement nourrir spirituellement, ne parle-t-on pas de péché mortel ?
Mais tel n’est pas la nature de cette vie que Dieu veut nous donner en partage.
Sa vie, une vie éternelle, infini.
Et si elle est infini, alors sa croissance n’a pas de limite en nous, notre vie de foi, notre vie à la suite du Christ ressuscité est toujours à nouveau appelée à grandir à ce développer, à faire de nouveaux progrès, à franchir de nouveau palier, de nouveau seuils, avec la grâce de Dieu.
Combien de paroles de Jésus, sont nudes, difficiles à entendre pour nous. On peut alors s’habituer à ne plus entendre ces paroles décourageantes.
On peut aussi récriminer secrètement contre elles, contre Jésus, avec toute sorte de stratagème au final faire dire au texte, à la parole de Dieu, ce que nous voulons lui faire dire.
Ayons le courage de regarder en face d’écouter ces paroles de Jésus qui nous scandalisent. C’est l’esprit qui fait vivre, la chair n’est capable de rien, les paroles de Jésus sont Esprit et elle sont vie.
A l’écoute des paroles de Jésus qui me scandalisent, me révolte, m’agasent, me déstabilisent… Qu’est-ce qui réagit, qu’est-ce qui dicte et orienté ma réaction: la chair, mon ego, mes peur, ma soif de pouvoir, de contrôle, de savoir, ou bien l’Esprit de Dieu qui se joint à mon Esprit.
Ce même esprit qui nous fait dire avec St. Pierre “Seigneur Jésus à qui irions nous ? Tu a les paroles de la vie éternelle, oui nous croyons et nous savons que tu es le Saint de Dieu. Sachons rendre grâce à Dieu qui veut voir notre foi grandir dans une liberté toujours plus adulte. Rendons grâce à Dieu pour sa patience et sa miséricorde. Rendons grâce à Dieu qui veut nous faire grandir dans la foi et la confiance. Rendons grâce à la confiance qui veut rendre libre de l’aimer et d’aimer nos frères, d’un amour toujours plus grand et plus fort. Vous donc soyez parfait, comme votre Père Céleste est parfait, oui seigneur je peux tout en toi qui me donne ta force, ton Esprit.

~Pierre Emmanuel, fraternité de Jeruzalem 24.04

Bij het verlaten van de viering deelt B al lachend, “Je vais t’appeler la Psaume 139.”
In de namiddag neemt B. contact met een priester. Wanneer hij terug komt vraag ik hem. “Alors tu a u une réponse satisfaite sur ta question sur l’Ancien Testament ?” “En a passé à coter”, zegt B.

Maandag ‘jour du désert’…geen Laudes bij de fraterniteit.
B. komt afscheid nemen – en ook al is zijn wandel-weg hier momenteel beëindigd, in drie dagen tijd zag ik hoe hij op een andere manier zijn pelgrimstocht mocht bewandelen – een knuffel, een zoen op de wang.
Ik vertrek naar La Cordelle, la Chapelle au pieds de la colline Éternelle, daar waar de Franciscanen in eenvoud geen vieringen delen.

OT

Groot timpaan – Basiliek Saint Marie Madeleine

Salle St. Jacques… De tafel wordt gedekt, er wordt gekookt… Deze avond zitten we met vier aan tafel. Rechts van mijn B., hij kwam gisteren aangewandeld vanuit Parijs. Een tendinitis vraagt hem te vertragen… een rustdag. Schuinover mij A. een vrouw die hier telewerk komt doen en om de lockdown in Parijs te vermijden. Vóór mij Christian, één van de zovele moedige Belgen. Zijn open blik, zijn glinsterende ogen en zachtheid doen me wat denken aan Vincent die ik een paar weken geleden mocht ontmoeten op de weg.

Plots deelt B. dat hij is beginnen lezen in het OT. “Wat ben ik geschrokken van het geweld dat geschreven staat in het Oud-Testament. Ah, echt dit heeft me geshockeerd en maakt me kwaad.”
“Ik kan je begrijpen, antwoord ik hem. Lang geleden deed ik dezelfde opmerking en begreep ik niet wat dit te maken had met het ‘Licht”. Waarom begreep ik het niet omdat ik de tekst plat leesde, in afscherming, overleving en weerstand leefde. Omdat ik veel buiten mezelf zocht. “
A. gaat er verder op in, ze kent de bijbel bijna uit haar broekzak. Volgde theologie en deelt catechese les aan jongeren.
Christian en ik blijven er rustig bij zitten en bekijken vanop afstand het gesprek. In stilte kijken we elkander soms aan en proberen in stilte verder te eten.
Een zekere spanning komt aankloppen. B. stelt vragen omtrent de inhoud en het brengt hem nog meer in stress omdat hij er geen antwoord op ontvangt. Het gesprek verliest zijn verbinding. Een over en weer gebabbel van losse woorden die vertrekken en waarop men terug kletst zonder werkelijk te laten aankomen. Net als een ping-pong balletje die over en weer gaat.
Na een eindje verlaat ik de tafel. Ruim af en maak het aanrecht wat netjes.
B. spreekt me aan “blijf je niet aan tafel, zullen we nog samen een dessert nemen?” Waarop ik me omdraai en zeg, “ik kom straks terug aan tafel. Ik zag de waarde er niet meer in om te blijven zitten. Het gesprek brengt geen aangename sfeer aan tafel, in de ruimte. Het is een constante ping-pong van woorden zonder enige verbinding tussen elkaar, waarop men uren kan verder gaan en jullie geen steek vooruit zal helpen. Doe gerust verder ondertussen ruim ik af. ” ” Excuseer me, je hebt wel gelijk. Ik heb me laten meenemen”, antwoord B. “Vraag morgen even raad aan één van de twee priesters, misschien kunnen zij je helpen. Ik denk dat het goed is voor ons allen dat de rust hier terug mag komen voor het slapen gaan.”
A. verlaat de ruimte in stilte.
Nadat de gemoederen zijn gesust, dek ik de tafel voor het ontbijt en gaan we allen slapen.

Mijn wekker… La salle St. Jacques. Ik kijk naar de tafel waar we gisteren zaten en herinner mij de situatie alsof ik naar een theater stuk kijk.
Ik zie de tafel duidelijk gesplitst. Rechts 2 mensen in sereniteit, rust, open, verbonden. Links 2 mensen, in spanning, stress, gesloten. Dualiteit ten top. Yin-yang.

Christian komt binnen. “Bonjour, bien dormis.” Zijn glimlach spreekt boekdelen.
Tu c’est Christian je peut te partager quelque chose d’hier ? “” Oui, bien sûr”.
En ik begin te delen hoe ik de tafel zie. “De situatie deed me een beetje denken aan de bijbel op zich. Het stuk die B. las in het OT, wat hem zo overstuur bracht was duidelijk links zicht-voelbaar aan tafel, de inhoud was levend. Rechts het NT. Men zou kunnen zeggen wat hij las was niet zozeer belangrijk, wel wat het in hem naar boven heeft gehaald. Het OT werd een spiegel.”
Ondertussen komt B binnen. Ik vraag hem of ik het ook met hem mag delen wat het bij me opriep. Zijn antwoord is positief.

Wat is het fijn om mensen te ontmoeten die de durf hebben om zich in vraag te stellen, die bereid zijn de weg te nemen van innerlijke groei naar een lichter en vrij leven.

Ik neem de bijbel in handen…en blader grof door het boek tot ik op het einde kom van het OT. “Zie je hoe het boek in elkaar zit? 3/4 OT, 1/4 NT. het NT die voor mij veel meer ‘licht’ bevat. Een vraag die ik me stel, heeft het werkelijk zin om te weten wat de inhoud is, wat waar is of niet. Helpt ons dit werkelijk vooruit. Het zou mooi zijn dat we vandaag evolueren naar 3/4 NT en 1/4 OT
En laten we ook kijken hoe waardevol je lezen was B in het OT. wat het bij je teweeg bracht en je deed inzien. Had je dit niet gelezen, had je de spiegel niet gehad. Dankjewel dat je het boek las, als een leesboek. Je delen, je vraagstelling. “

In de verte hoor ik de klokken luiden. Handig wanneer men geen uurwerk heeft. We vetrekken samen naar de basiliek. Vandaag mag Christian zijn zegen ontvangen.
Ik geraak vreugdevol ontroerd door de tekst die wordt voorgelezen… het vertrouwen in mezelf groeit.
Na de Laudes komen we buiten. Deelt Christian,” de tekst die werd voorgelezen dit gaat toch over wat je deze morgen deelde!” we kijken elkander aan. Onze ogen glinsteren.

Samedi 3e semaine Pâques
Jn 6, 60-69

De saint Bernard
au XIIe siècle
« Voulez-vous partir vous aussi ? »

Nous lisons dans l’Évangile que lorsque le Seigneur s’est mis à prêcher et, sous le mystère de son corps donné en nourriture, à instruire ses disciples sur la nécessité de participer à ses souffrances, certains ont dit : « Cette parole est dure », et ont cessé de l’accompagner. Mais comme Jésus demandait à ses disciples si eux aussi voulaient le quitter, ils ont répondu : « Seigneur, à qui irions-nous ? Tu as les paroles de la vie éternelle ».
De même, je vous le dis, frères, encore de nos jours pour certains les paroles de Jésus sont « esprit et vie », et ils marchent à sa suite. Mais à d’autres elles paraissent dures, si bien qu’ils cherchent ailleurs une misérable consolation. En effet « la Sagesse élève la voix sur les places », et plus précisément sur « la route large et spacieuse qui conduit à la mort », pour appeler ceux qui s’y sont engagés. « Quarante ans, dit un psaume, je me suis tenu proche de cette génération, et j’ai dit : ce peuple a toujours le cœur égaré ». « Une fois Dieu a parlé » : une fois, oui, parce que sa Parole est unique, sans interruption et perpétuelle. Il invite les pécheurs à rentrer dans leur cœur, parce que c’est là qu’il habite, là qu’il parle. « Si aujourd’hui vous entendez sa voix, n’endurcissez pas votre cœur ». Et dans l’Évangile ce sont presque les mêmes paroles : « Mes brebis entendent ma voix ». « Vous êtes son peuple, les brebis de son pâturage, si aujourd’hui vous écoutez sa voix. »

Sermon divers n°5, sur Habaquq ; PL 183,556 (trad. cf. bréviaire)

Moeder-ken-eirde

Terwijl ik mijn middagmaal neem, zie ik op de binnenkoer een pelgrim verschijnen. “yes, un pèlerin”. Ze zijn schaars momenteel. Diegene die de keuze maken om de weg te nemen, zijn allen Belgen of tenminste al deze die hier langs kwamen.
Ik loop naar de deur en verwelkom T. Een moedige pelgrim (Na Philippe richting Compostella en E. die vertrokken is naar Assisi met bijna 2 kg minder aan bagage. – ook landgenoten).

Na het verwelkomen en de courante vragen voor het inschrijven zoals: ‘prénom, date, pays, sexe, départ, destination, bénédiction (=pelgrimszegen) …’. Op dit laatste vind ik de antwoorden altijd heel boeiend en zo herkenbaar. Men is vrij om al of niet deze te kiezen en wanneer ik het aanbied dan hoop ik altijd wel stiekem dat de pelgrim een’ ja’ zal zeggen.
Iemand hierin mogen begeleiden is een ware vreugde voor de fraternitéit, mezelf en vooral voor de pelgrim zelf. Geen enkel pelgrim heb ik de basiliek zien verlaten zonder het hen had geraakt.

“Och, ik ben eerder voor Moeder-ken-eirde (Moederaarde op zijn West-Vlaams)”, zegt T. terwijl hij me in de ogen kijkt en zijn lichaam wat terughoudend is.
“Hmm, ik begrijp je. Weet dat er geen enkele verplichting is, het is belangrijk dat je je er goed bij voelt. Ik kan het wel van harte aanraden.” Ik laat een stilte, “ja tis goe kwil het wel doen. T’hoort bij de weg.” “Je zal er geen spijt van hebben.” Binnenin voel ik een vreugde dans.

”s Avonds hebben we een fijne babbel waarin T. zijn hart opent.
We hebben het over Moeder Aarde en Vaders Hemels, over het vertikale en het horizontale in het kruis, de weerstand tegenover Vaders Hemels- terwijl beiden niet zonder elkander kunnen -, ontkennen uit angst, het niet durven uiten van de woorden die daaraan gekoppeld zijn, de ballast die we meedragen van andere generaties, het durven staan in eigen keuzes, moeten ‘de man’ in huis zijn, het niet kunnen toelaten van tranen…

Tranen ze ‘lichten’ de ziel op. Kijk eens uit hoeveel water een mens bestaat! We kunnen gewoon niet leven zonder, dus waarom zouden we het de vrije loop niet laten. Zo mooi om te zien hoe een gezicht soms opklaard na een huilbui. En het is zo van levensbelang in ons lijf net als zuurstof.
De natuur toont ons zoveel, al eens water gezien die stagneert, het wordt ziek. Water dient in beweging te blijven…
Om negen uur ga ik slapen zodat ik fris ben voor de Laudes.

Zaterdagmorgen…
Schouder aan schouder verlaten we na de laudes de basiliek via de centrale gang, het Zon-Licht in de rug. We kijken elkaar aan. Een glimlach. Zoals verwacht werd T. diep geraakt door de zegening. In een verbonden stilte dalen we de trappen af… over het ruime plein naar Centre Marie Madeleine. Aangekomen in de salle St. Jacques nemen we samen het ontbijt.
“T. heb je gehoord wat men deelde tijdens de gebeden?.”

‘On t’ appellera: Ma Bien-aimée,
et ta terre: Épousée,
car tu plais au Seigneur
et ta terre aura un Époux. ‘ (CT Isaïe 62, 4-5)

…een stilte… “weet je nog gisteren toen we het hadden over het kruis over de vertikaliteit en horizontaliteit met in het midden het hart daar waar men in Eénheid, evenwicht is en zijn wortels…!”
We keken elkander aan, we wisten beiden dat we elkander hadden begrepen.

Wanneer T. klaar is om terug de weg te nemen komt hij spontaan naar me toe… opent zijn armen, we nemen elkander vast.
Ik voel mijn armen rond hem heen alsof ik hem met een doek omwikkel. Zijn lijf trilt…
Ik neem een diepe zucht en fluister zachtjes in zijn oor “ontspan je maar”.
“Ja, tis van den koffie”, hoor ik hem zeggen. Ik voel zijn lichaam wat inzakken, ontspannen worden. “Nog een beetje, fluister ik hem terug in…” Na drie maal voel ik de trilling uit zijn lijf verdwijnen en is hij wel een tien centimeter kleiner geworden. Ik hoor een diepe zucht bij T.
‘Hmmm, ja, we zijn er’, gaat er door meheen. In verbondenheid nemen we afscheid van elkaar.

Tom gaat heel spontaan naar À… en vraagt haar of hij haar ook een knuf mag geven. Een ‘ja’ volgt. Een onwennigheid is zichtbaar, een niet weten hoe zich gedragen. Tussen hen een tafel.

T pakt zijn rugzak en zwiert hem op zijn rug. “Moeder Hemels”, zegt hij. “Voila ze, Moeder-ken eirde en Vaders Hemels zijn getrouwd”, deel ik hem. We beginnen te lachen.

Na het vertrek van T. deel ik hoe mooi ik zijn gebaar vond, de snelle overgave en ontspanning die voelbaar was.
Het gebaar van een man die zich in zijn zachtheid en kwetsbaarheid laat zien.

“Je me sens mal à l aise avec cela…mes seins son ma sexualité”, deelt À.
“Je peut le comprendre que il se sentais mal à l’aise”, vertelt A verder terwijl ze verwijst naar mijn borsten. Dat mijn Borsten duidelijk zichtbaar zijn, de vorm en zelfs de tepels (wat zij niet durfde te vernoemen) en dit de reden was van zijn onwennigheid. “J’ai même vu ce que ça lui a fait”, ze verwijsde naar zijn lingam zonder het te durven vernoemen.

“Ce que tu a vu n’aise pas par tes propre yeux! Ce sont tes yeux et ta tête qui ont crée quelque chose. On ne peut que voir chez l’autre, ce qui est en nous. Ni moi et je peut mettre ma main au feu que, ni lui n’avait des pensée de ce genre. Le fait qu’il tremblait étais de rapport cœur à cœur, et cela touché au profond de nous. Un homme qui étais émue après la bénédiction et avait des difficulté à montré ses larmes”.

“Tu sais Dieu ma donner un corps, nous à donner un corps. Pas pour le caché, sinon il m’aurai crée autrement. Je crois reconnaitre ce que tu partage. Il y a bien longtemps dans le passer je caché mon corps par des vêtements large pour ne pas être vue et parce que je n’acceptais pas mon corps parce que je croyais que je n’étais pas là bienvenue en étant une fille. Il n’y avais que les hommes qui étais vu autour de moi en bien et de l’autre côté les femmes on en parlais en mépris. J’avais plein de raison pour me caché. Une opération du poumont m’a aider à voir clair. Je me regardé dans le miroir et au dessus ma cicatrice je venais conscient que j’avais une poitrine. Et j’en suis aujourd’hui bien heureuse.
Ce n’est pas en se cachant que en va apprendre. Ce n’est pas avec une image anatomique à l’ école et nous faire peur de tomber ensciente que les hommes et femmes vont ce comprendre. Ce n’est pas en disons ne croque pas dans la pomme… mais c’est apprendre à ce parler, partagez ce que nous ressentons. Apprendre à ce respecté et respecté les un les autre, et à chacun de prendre sa responsabilité. Un premier pas vers la sagesse…
Les peurs nous poussent dans le taboe, les interdictions… Et c’est souvent la que ils ce passe des chose pas respectueux.

N’est-ce pas à la personne elle-même de fixer des limites, sont pour autant ce cacher. Aller dans sa propre force. Et ce n’est pas parce que des hommes en fait des gestes mal placé que aujourd’hui la personne doit s’enfuir de son corps. Aller en communication. Oser faire des pas ver l’autre sans attaquer ni aller dans le défence. C’est ouvrir une porte vers une liberté de soi, s’aimer et ce respectée.

Nous sommes le Temple de Dieu, l’esprit de Dieu habite en nous, Le temple de Dieu est sacré, et ce Temple c’est nous.”

Huwelijk

Art – Dante and Beatrice by Gustave Doré

De ochtendzon komt in mijn kamer schijnen. Ik breng mijn armen onder mijn hoofd en kijk hoe de vogels heen en weer vliegen in de helder blauwe hemel.

Reeds drie opeenvolgende dagen heb ik een identieke droom, – Een bijbel die zich openvouwt, en ikzelf die erin duik, net als het duiken in een zwembad.
Bijna als ‘een honger’ , onderdompelen in… ik zou kunnen zeggen dat het nog veel dieper gaat, daar staat mijn leven in geschreven. Alles, IS, al geweest, beleeft en reeds geschreven. Ook al ken ik de bijbel niet, toch zegt ieder vezel van mijn lijf dat het ervan doordrongen is.
Alsof ik uit een diepe slaap kom en iemand me wakker heeft gemaakt na bijna 50 jaren.

Zo voelde het bijna ook op Pasen…uit een diepe slaap komen.
Toen ik met drie jonge koppels, Philippe, een Pelgrim uit België en Auriane die hier telewerk doet, een grote tafel deelde voor het feestmaal, hoorde ik een jonge vrouw zeggen, “wij huwen volgende week”, toen volgde het ander koppel…. Philippe stond op mijn rechterkant. Ik keek hem aan “moi aussi je vais me marié”, fluisterde ik met vreugde en een vanzelfsprekendheid in zijn oor. Hij keek me aan. Een grote glimlach… verbondenheid. Ik lachte hem toe. Hij stelde zich geen vragen, keek me verder aan “oui, avec Jezus”, voegde ik er nog aan toe. Hij kreeg tranen in zijn ogen. En toen, wat ik niet had verwacht draait Philippe zich om en deelt het midden in de groep van vreugde. Hmm , slik… En toch voelde alles zo juist aan. De vreugde bleef verder groeien.

Neen, neen… jullie hebben goed gelezen.

Ik ga trouwen met Jezus.

Ik ben Philippe heel dankbaar… Dankbaar om het duwtje die hij me toen onbewust heeft gegeven in mijn rug door het op zijn manier in de groep te gooien. En dit gebeurde niet zomaar. Dankbaar aan hen met wie ik reeds het vreugdenieuws heb mogen delen. Ik heb jullie lief. En aan jou met wie ik het nog niet deed, ook jij heb ik lief.
En vandaag ben ik er helemaal klaar voor om het de wijde wereld in te sturen en het te delen met jullie allen.
Na een lange voorbereidende weg , een weg van twijfel (vóór de Paaswake) maar vooral ook grote angst, is het mij heel duidelijk en krachtig geworden dat ik mijn leven te leiden heb, zoals ze voor mij bestemd is.

Mijn persoonlijke weg hier niet verder delen was bijna een insnoeren in mijn levensstroom.
En diep van binnen voel ik me gesteund, zo gesteund dat er geen keuze niet meer is – toch wel de keuze van er in volheid in te stappen – dat er maar één weg overblijft… vooruit, geen terugkeer meer mogelijk. En wat voelt het goed, dus waarom zou ik nog willen terug keren.
Dans la confiance, la joie et dans la foi.
Sommigen zullen nu waarschijnlijk denken dat ik zal intreden in een klooster. Neen hoor dit is vandaag niet aan de orde.
De tijd zal het uitwijzen op welke manier. Stap voor stap, ieder stap die ik neem is als een stevig fundament die steviger en steviger wordt en terzelfde tijd ook lichter en lichter…. In het Licht.

En zoals ik schreef op mijn manier aan priester Pierre-Emmanuel:
‘Et hup je continue mon chemin de lumière dans la joie.’
Waarop hij antwoordde, ‘Duc in altum!!!
Dans la Joie d’écouter sa voix et de marcher à sa suite.

Bien-Aimé

….
terwijl Joseph de eerste woorden uitspreekt tijdens de homilie, na het evangelie volgens Marcus, “. ..après le sabbat au lever du soleil…”, komt net op dit moment de ochtendzon de basiliek binnenschijnen. Tranen van vreugde rollen over mijn wangen. Mijn hart begint intenser te bonzen, voelt plots heel warm aan… . Mijn ademhaling en longen volgen de intensiteit en zorgen voor meer ruimte in de borststreek.
Plots veranderd het licht van kleur, geen warm zonlicht… een fel wit licht vult de ganse ruimte
Een diepe stilte in mij … overgave…ja, zo voelt het in volle overgave sta ik voor me te kijken. Ik voel me krachtig-vol één worden met wat is, en terzelfde tijd gedragen. ik voel dat ik niet anders kan dan te volgen waardoor ik de viering even zijn loop laat gaan…
Plots hoor ik terug de stem van Joseph, “… du tremblement de terre de leurs cœur, l’expérience qui brise tous leurs façon de pensée et d’agir, qui renversé complètement les sens des evenement passé ainsi que la perspective de l’avenir… .”., en zo voelt het… een aardbeving van mijn hart… geraakt, een diep weten, als een fundament die wakker gemaakt werd. Mijn schouders en borststreek krijgen schokken, tranen blijven vloeien en een diepe vreugde is voelbaar.

De viering gaat verder. Na de communie zingen we… ‘… Réjouis-toi et danse de joie, ton Bien-Aimé s’avance vers toi. En son amour il a donné sa vie pour toi. Tu as cherché ton Bien-Aimé, il te revêt de sa beauté. Et ton visage est rayonnant de son pardon. Dans la lumière du matin, il vient vers toi dans le jardin: Et dans sa joie ton cœur frémit d’un chant d’amour…. ‘

Met deze vreugde, deze dansende vreugde zoals het lied het zo prachtig warm verwoord staat een bijzondere nieuwe dag voor de deur.
Samen met Philippe dalen we de trappen af naar de crypte, waar hij een pelgrimszegen zal ontvangen. Ontroerd komen we terug naar boven… en wanneer Aude-Marie me aanspreekt… Vloeien vreugdevolle tranen en krijg ik er bijna geen woord uit…
Ik wist dat het goed was.

Met deze vreugdevolle herinnering, ondertussen reeds drie weken geleden, en goed geankerd in mijn hele Zijn ben ik nieuwe stappen aan het ondernemen in mijn leven, verder blijvend bouwen op de stevige fundamenten.
Een weg van Liefde buiten de grenzen van het zichtbare en in het vertrouwen van een diep weten.

Paaswake

Basilique Sainte Marie Madeleine-Vézelay

Voor mij een raam… De sterrenhemel… Een cikkeltje… De maan. In de verte een nachtuil en voor de rest een stilte… rondom en in mij. Op mijn bed een groene bedsprei. Aan de muur een ovalen klein Heilig Hart beeld in koper- die nog ingepakt zat en al een jaar met me meereist. Zo krijgt mijn kamertje een persoonlijke toets.

Mijn hart, mijn lijf…
sedert de Paaswake sta ik ieder dag op in vreugde, open ik ”s morgens mijn gordijnen en lach ik de zon tegemoet zelf al zie ik ze niet altijd en dans ik een nieuwe dag in.

Ik sluit even mijn ogen… en zie nog het gans feestgebeuren van Pasen voor me – voor de eerste maal in mijn leven besefte ik hoe bijzonder en waardevol dit Christelijk feest gebeuren was en is.
Een feest die zo Groots is, dat ik een paar dagen nodig had om het allemaal tot mij te laten komen en om het een plaats te geven.
Dankbaar dat ik hier mag zijn op la ‘Colline Eternel’ en deze bijzondere Paastijd mag vieren in de Basilique Sainte Marie Madeleine in Vézelay samen met la confraternité des frères et des sœurs de Jeruzalem.

De Paaswake…
In de’ nacht’, op Paaszondag, met een kaars in de hand wandel ik de basiliek van Maria Magdalena in. Een bijzondere ‘gedragen’ stilte vult de immense ruimte en komt als een mantel van geborgenheid en bescherming me omhullen. Het is er zo stil en vredig dat mijn adem hoorbaar is.
Ik neem plaats op de eerste rij, dicht bij het hart van de basiliek.
Op de linkerflank zie ik een reflectie van het licht van de kloostergang. Af en toe zijn bewegende schaduwen zichtbaar. Ver, dicht, naar rechts, naar links… uit sommige silhouetten kan ik zelfs de personen herkennen. De broeders en zusters maken zich klaar en komen mondjesmaat de sacrale ruimte in.
Hier en daar hoor ik zachte voetstappen… De basiliek vult zich beetje bij beetje.

Een warme stem is plots hoorbaar in de verte… gevolgd door hemelse gezangen “Le Christ ressuscité, le Christ ressuscité…. Ressuscité…. “
Ik draai me om. De viering is begonnen. De paaskaars wordt aangestoken en de Confraterniteit wandelt traag naar voor.
De kaarsen van alle aanwezigen, ontvangen één voor één het licht …. alle gezichten worden zichtbaar. Het wierookvat zwaait heen en weer, de heerlijk ruikende rook vormt een prachtig samenspel met het kaarslicht, een zachte dans ontstaat in de ruimte, een dans die komt en verdwijnt.

Hmmm, een diepe zucht van verwondering, verwondering van de grootsheid die het kleine met zich meebrengt. De dans van kaarslicht en rook.

De zusters en broeders nemen vooraan plaats. De menigte draait zich om. De Genesis wordt voorgelezen, op de achtergrond is de fijne, zachte klank van de citer hoorbaar.
….
‘Au commencement, Dieu créa le ciel et la terre… Dieu dit: “Que la lumière soit” et la lumière fut. “Dieu vit que la lumière était bonne, et Dieu sépara la lumière et les ténèbres. Dieu appela la lumière” jour” et les ténèbres “nuit”. Il y eut un soir et il y eut un matin: premier jour….. ‘

La terre, le ciel, jour, nuit… water, planten, bomen, vruchten, het fruit, zaden, licht, sterren, vogels, vissen, levende wezens, de mens, vrouw en man, vruchtbaarheid… en zo kwam men tot aan de zevende dag.

Van de Genesis naar Exodus, prophète Ezekiel, Saint Paul, Saint Marc… Gezangen vullen de ruimtes tussen de gelezen teksten. (Luister HIER voor wat sfeer)
Een trom… een prachtige hoge vrouwen stem, en met wat enige inspiratie zou ik kunnen zeggen, een stem zo rakend als een snaar van een Engel. Ander stemmen volgen. Het evenwicht van hoge stemmen en bariton zorgen voor evenwicht.
Hoe warm en waardevol is dat, beiden verenigd.
En zo voelt gans deze viering voor me, het mannelijk en het vrouwelijk, samen op weg.

Sommige teksten komen diep in mij dansen. Teksten van lang geleden en toch zo hedendaags aan de orde.
‘Alors je vous prendrai parmi les nations, je vous rassemblerai de tous les pays étrangers et je vous ramènerai vers votre sol. Je répandrai sur vous une eau pure et vous serez purifiés ;de toutes vos souillures et de toutes vos ordures je vous purifierai. Et je vous donnerai un cœur nouveau, je mettrai en vous un esprit nouveau, j’ôterai de votre chair le cœur de pierre et je vous donnerai un cœur de chair. Ez 36, 24-26

Terug naar de aarde. Naar het belang van Moeder aarde, terug naar onze roots. Naar de paar vierkante meters waar velen terug hebben leren zaaien en oogsten. Lente 2020,weet je nog!
De lucht kwam zuiver, geen bruine laag boven de horizon. De fijne, zoete geuren streelden mijn neusvleugels. De hoge temperaturen in het vroege voorjaar die ons deed stil staan hoe belangrijk water is. Water… heb je al eens stil gestaan dat telkens wanneer men een zaadje water heeft er iets nieuws kan groeien of verder groeien. Een nieuwe geboorte. Staan we daar werkelijk stil bij hoe puur water kan zijn. Wat geniet ik ervan om telkens mijn handen onder een waterstroom te brengen, het water over mijn handen zie vloeien en dit als zuiver mag ervaren.
Hoeveel zijn er niet beginnen kweken en terug gaan ploeteren in de aarde. Hoeveel mensen hebben niet beginnen beseffen dat men uit een lange periode kwam waar men de essentie van het leven naast zich hadden geplaatst en zijn gaan ruchen tegen de klok. Voor wat!
Die terug de waarde van ‘moeder’natuur hebben ingezien.
Die hebben ingezien dat men kan gaan leven met minder. Die de basisbehoeften terug konden ervaren. De eenvoud van het leven terug apprecieerde en waar ruimte terug vrij komt om werkelijk tot diep in contact te komen met ons hart.

Terwijl de viering zijn verder verloop gaat komt het daglicht stilletjes zichtbaar aan de horizon. Heel bijzonder hoe synchroon alles verloopt. Hoe de natuur, rondom de basiliek ontwaakt, de vogels zich laten horen en een roodstaartje zijn plaats zoekt in de viering, de muziek, de teksten, de woorden…

… wordt vervolgd.

Vrijheid

Ik lees of hoor vaak…
Nu kan ik niet en vooral de situaties van vandaag… En dan lees ik verder, ik zit vast, het houd me vast, ik verlies mijn vrijheid, ik ben mijn vrijheid kwijt, ik heb dit niet kunnen doen of ik heb dat niet kunnen doen… niet enkel is dit nu voor velen aan de orde. Ook mensen die achteruit kijken in hun leven… oh, had ik maar, ik had dit graag gewild, had ik maar gedurft…
En vooral de gedachte vrijheid kwijt te zijn door externe omstandigheden. Vrijheid is meer, veel meer dan zich verplaatsen, bewegen…

Vrijheid van keuzes maken…

Op ieder moment kan men een keuze maken. De keuzes die je zullen brengen naar vrijheid, waar je ‘Zijn’ in vreugde is. Is het niet daar waar de vrijheid gelegen is, de vrijheid binnen jezelf. Kan iemand anders je deze vrijheid wegnemen, neen, enkel de persoon zelf maakt hier keuze in om ze te beleven.

Vandaag belde er een pelgrim naar het centrum. Met de vraag wat moet ‘ik doen’, hoe geraak ik in Vezelay.
Waarom die vraag… sedert gisteren zijn er terug departementen in lockdown, oa deze vóór en na Vézelay.
Wanneer je vandaag de weg neemt weet je dat dit een situatie is die zich zou kunnen voordoen. ( Het hoeft echter zo niet te zijn) .
Tal van scenario’s kunnen hier opgesomd worden. Wat zullen deze echter bijbrengen aan de situatie in het nu moment. Niets.
Enkel maar… Ja, maar… Wat als… en een hoofd die vol komt te zitten.

Neemt men de keuze vanuit angst of eentje vanuit vreugde. Wees vooral trouw aan jezelf en laat je eigen gedachten of deze van anderen je niet beperken in je keuzes. Want de grootste onvrijheid zijn deze van onze beperkende gedachten.

Men vroeg me wat ik ervan vond. Hmm, het ene wat ik kon delen en als antwoord geven is ‘Être dans la foi et faire confiance’.
Ik hoorde nadien hier negatieve reacties op, omdat men het niet eens was met mijn delen en daarbij kwam negatieve commentaren op mijn persoon.
Eventjes had het mij geraakt en trok ik me wat terug. Ontchoogeling was voelbaar en voelde ik kort mezelf naar beneden halen. Gelukkig van heel korte duur.
Ik zou hier twijfel kunnen opkrijgen op mijn delen, mijn zijn, mijn gedrag of mijn delen aanpassen om niet afgewezen te worden….
Echter als ik dit zou doen… Dan pas zou ik mijn vrijheid zelf weggeven. Want dan zou ik de keus van wat me vreugde brengt weggeven om erbij te willen horen.
Wie ben je dan eigenlijk, is men dan nog werkelijk zichzelf of iemand die vele neplaagjes rond zich heeft om ergens wel bij te horen en als een Cameleon van kleur veranderd volgens wie men voor zich heeft.

Het is als een man die me vandaag deelde. Dat door de situatie hij in een depressie is terecht gekomen en hij angst heeft om bepaalde stappen te nemen uit schrik de ander te verliezen.

Maar voor wat te verliezen… want hoe meer men buiten zichzelf zoekt, zich aanpast… hoe meer men afstand neemt van zichzelf, van onze eigen kern….wat liefde is… Want liefde is in elk van ons al aanwezig en wanneer we vanuit dit punt vertrekken kunnen we de ander niet verliezen.

Liefde, vreugde ze geven je vrijheid.

Est libre celui qui l’est au-dedans de lui-même. Cette liberté ne nous est pas donnée par les suffrages d’autrui, elle est acquise est possédée par notre courage.
Le sage est toujours libre. L’homme juste est à lui-même sa loi. Le sage est libre parce qu’il a choisi le bien. Maître de son choix et de son action, il est libre parce qu’il fait réellement ce qu’il veut. Celui donc à qui on ne peut ni imposer de loi ni faire de défense, celui-là n’est esclave de personne. Or le sage pratique le bien non par contrainte, mais de sa propre volonté: il est foncierement libre… (Lettre 37)