“Hoe gaat het met je teen”, vraag ik aan Dorothea. “Goedgoed”, weet ze me te vertellen en laat hem zien. Amai, wat een verschil. Het rood van de ontsteking is verdwenen. “Waw, Dorothea ik ben zo blij  om te zien hoe je teen eruit ziet na één nacht. Blijf dit maar nog een dag of drie verder doen, en zie dan zelf of het voldoende zal zijn.” Vandaag koos ze voor een dagje rust, terwijl haar dochter verder stapt.

Ik begin mijn dag en stap al heel snel de natuur in. Een schaduw op de grond laat me vermoeden dat een vogel in de lucht is. En ja hoor, ik kijk op, een buizerd.

Het fruit staat in overvloed aan de bomen. Sinaasappelen, citroenen en binnenkort zullen de vijgen al snel volgen. Hier en daar staat een plastiek kist met sinaasappelen beschermt door een doek, een schenking van de bewoners aan pelgrims. Ze zijn verfrissend en een welgekome en mijn smaakpapillen… die vinden ze uitstekend.

In een bos zie ik een huisje – die ik ook reeds veel mocht zien op de weg na Armenteira – het werd vroeger gebruikt om er graan in te malen. Het water kwam onder het huisje door en deed op zo een manier de molen draaien. Wat verder zijn in de naaldbomen kleine rechthoeken uitgekerfd waaruit hars wordt gerecupereerd. Aan iedere boom hangt ergens wel een plastiek zak die deze opvangt.

Een fijne wandeldag doorheen bossen op, in de schaduw en een groot deel op een grote routepad. Daar hou ik van.

In een dorpje langs de weg zie ik een meisje zitten, een vrouw is haar knie aan het masseren. Een courant probleem bij pelgrims, na drie à vier dagen stappen kunnen de knieën, enkels en scheenbeen van zich laten horen.
Ik vraag of ze taping kennen en of ze erbij hebben. De vrouw die verpleegster is, haalt een ganse beauty case te voorschijn met daarin een zwachtel. Het meisje helpt me door tolk te spelen. Al heel snel verdwijnen ze met een stuk taping als voorbeeld, een link om deze aan te brengen en vooral tips om preventief te werken ipv curatief.
De Jonge Portugese juffrouw straalt en probeert me aan te spreken in het Frans. Ik probeer haar terug te antwoorden in het Portugees.
Een fijne wisselwerking die ik in 3 maand stappen in Spanje niet heb moge ervaren wat de taal betreft.
“Obrigada”, zegt ze. Ik vraag haar wat het verschil maakt tussen Obrigado of Obrigada en vooral hoe men het gebruikt. Ik kreeg blijkbaar ooit de onjuiste info of ik had het verkeerd begrepen.

A woman say “Obrigada”, a man “Obrigado”.  “Obrigada means ‘ I’m gratefull'” , deelt de vrouw. “Och waw, such a big difference in feeling. Obrigada. I already love Portugal”, zeg ik terwijl ik mijn hand opsteek. Waw,  zo een verschillende beweging van waaruit beide woorden vertrekken.

Ik verlaat Tui via een brug over de Rio Minho, aan de andere kant Portugal.
Wanneer ik al goed op de brug ben voel ik een vreugdevolle gewaarwording. Een glimlach, een traan van vreugde. Een diepe in- en uitademing volgt en mijn lichaam heeft bijna zin om te gaan lopen naar de andere kant.
Ik laat dit gevoel even Zijn en blijf staan op de brug. Links in de verte Tui en zijn donkere muren, de kathedraal… Rechts een paar vissersbootjes op de Rio, een boomgaard en vogels die een concert aan het uitvoeren zijn. Ik laat dit tot me komen. Wat een verwelkoming.

De weg neemt me onmiddellijk mee naar de eerste stad Valença. Die stap ik in langs een lange muur, een vroegere burcht, door een grote open poort. Ik blijf staan, ergens binnenin, achter de poort hoor ik water lopen. Ik sluit mijn ogen en wordt gewaar. Wanneer ik de poort voorbij wandel voelt dit aan dat dit een nieuw begin zou kunnen zijn van iets… diep van binnen weet ik waarover het gaat en heb ik er ook een diep vertrouwen in. Nog eerst wat beperkende gedachten aan het licht laten komen.

Ik stap verder richting het donker. Het donker, want dit is wat mijn ogen het eerst waarnemen. Hoe verder ik kom van de deur, hoe meer ik waarneem dat ook hier licht aanwezig is. Ik draai me om, het licht in de opening van de poort verhinderd waar te nemen wat daar zichtbaar was… bomen, muur, weg (enkel mijn herinnering weet dit) Ik stap wat verder en sta op een punt waar de weg een hoek van 90° vormt… Een andere opening wordt zichtbaar. Ik stap verder richting een lichtpunt niet wetend wat er te zien zal zijn, en toch… ik vertrouw. Beide lichtpunten verbonden met een middelpunt, een hoek van 90°, daar waar het nooit donker is (ooit wel geweest, toen de poorten nog dicht konden). Deze korte weg doet me wat denken aan een weegschaal en zijn middelpunt (V) Balans. Eenmaal in dit middelpunt, in het hier en nu komt evenwicht. Dit brengt me terug aan een tekst die ik vorig jaar schreef over het symboliek van een kruis, over het vertikale, het horizontale en daarin het middelpunt (+) . Het balans.

Beide symbolen kan ik plaatsen in het lichaam, de romp.
De V, het middelpunt is daar waar mijn bekken is. De wortelchakra. Wanneer ik mijn armen opwaarts en open breng sta ik in een ontvankelijke positie. Ik ontvang.
Het +, het middelpunt is het hart. Het vertikale been verbind kruin- en wortelchakra met elkaar. Wanneer ik mijn armen open horizontaal, voel ik een totaal ander ‘klimaat’ (lees energie) ik wordt niet enkel een ontvangen gewaar, ook een ‘uitzenden’ gewaar… ik ontvang en zend uit…. Beiden hebben elk hun eigen kracht en waarde.

De weg gaat afwisselend via asfalt, geplaveide wegen en aardewegen. De bomen en mijn papieren hoed zijn een verwelkoming onder de stralende zon.
De geplaveide wegen masseren mijn voeten niet altijd even aangenaam.
Een vrouw in haar wagen zwaait en roept ‘Bom caminho’.
De pelgrims in tegenovergestelde richting zijn in getallen wat minder geworden.

Ik kruis een groepje van vier vrouwen. Een geur komt naar me toe en stap even terug. Nieuwsgierig naar de mengeling van deze aangename geur. “Mag ik vragen. Ik ben heel nieuwsgierig naar de heerlijke geur hier in jullie midden.” “Dit is de mengeling van Patchouli en Lavendel”, antwoord een vrouw uit Canada. Een moeiteloze uitwisseling en korte ont-moeting met een vrouw uit Bolivia, Canada en twee Duitse dames, alsof we elkander al heel lang kennen.

’s Avonds in de herberg ontmoet ik nog dames. Nederland, Duitsland, Litouwen, Amerika, Japan… Vóór we samen gaan eten, verzorg ik de ontstoken teen van Dorothea. Een warm badje met zout en ik vraag haar om even de aangekochte zalf niet te gebruiken. Ik haal mijn tea tree olie uit en laat één drup op de teen vallen daar waar het wondje aanwezig is. We zien wat de nacht zal brengen.
Na een verbonden en hartelijke avond gaan we allen rustig de nacht in.

français 👇

Wandelend tussen bergen, bossen, valleien en rivieren. Onder de zon, in de regen, met de wind op mijn gezicht en de sneeuw onder mijn voeten.

Zo gingen de dagen voorbij op de Primitivo — het pad dat me voert van Oviedo naar Melide. Vanaf Melide kwam ik op de Francés. De Primitivo slingert door Asturië en Galicië, twee regio’s die met hun groene heuvels en zachte landschappen het meest tot me spreken.

De afgelopen dagen schreef ik niet. Niet omdat ik niets te vertellen had — juist het tegenovergestelde. Maar ik voelde de behoefte om stil te zijn, om dicht bij mezelf te blijven, om mijn gedachten niet te veel in woorden te vangen. De weg was fysiek veeleisend.

Hier en daar kruiste ik dezelfde pelgrims, maar meestal liep ik alleen — en dat is nog steeds hoe ik er het meest van geniet.

De dag dat ik wandelde van Samblismo naar Berducedo, blijft in mijn geheugen gegrift. Pelgrims voor en na ons geloofden het nauwelijks — voor hen was er alleen regen. Maar wij stapten een wereld binnen waar regen veranderde in sneeuw. En hoewel ik wist dat regen in de vallei vaak stormen op hoogte betekent, negeerde ik het en begon de klim. 

Onverantwoord, zou ik later beseffen.

Samen met Thea begon ik aan de klim. Wat op een heldere dag een weids, open landschap zou zijn geweest, werd nu een afgesloten, grijze wereld. Boven op de berg verraste ons een sneeuwstorm. De lucht sloot zich, tijd en ruimte vervaagden. Sneeuw veranderde door de snijdende wind in scherpe ijskristallen die mijn linkerwang geselden. Het wit van de sneeuw bestond niet meer — alleen eindeloos grijs. En elke zeldzame lichtstraal die doorbrak, verblindde me.

Op sommige plekken zakte ik tot mijn knieën weg. Onder de sneeuw lagen verborgen waterplassen, ijskoud. Al snel gleed ik uit en viel. Vanaf dat moment voelde ik iets kantelen. Mijn lichaam werd een machine, elk spiertje aangespannen om stap voor stap vooruit te komen, met als één doel: overleven. Overleven werd niet zomaar een woord — het werd een staat van zijn. 

Ik dacht aan de Tibetanen die de Himalaya oversteken, verbannen uit hun land. Elke stap was een keuze. Door het water lopen was veiliger dan van het pad afwijken en mijn been breken. De paarden stonden in een dichte kudde, hun achterwerk naar de wind, verscholen achter een boom. Maar stilstaan was voor ons geen optie — stoppen betekende afkoelen.

Mijn broek werd doorweekt. Het gevoel in mijn bovenbenen en bekken verdween. Mijn benen bleven lopen, puur op wilskracht. Mijn voeten, in sandalen en wollen sokken, hielden stand. Elke keer dat ik door het water stapte, voelde ik ze leven, en dat hield me verbonden met de aarde.

Onder mijn handschoenen werden mijn vingertoppen ijzig. “Thea, denk aan je vingertoppen, beweeg ze regelmatig!” riep ik. Ze maakte zich zorgen om mijn voeten, maar die bleven warm, tenminste ik voelde ze nog.

Soms zakte mijn kracht weg, vooral wanneer het pad obstakels wierp. Telkens moest ik stoppen, mezelf toespreken: “Jasmine, herpak je. Kom op. Vooruit.” Diep vanbinnen wist ik: als ik stop, dan stopt het echt. En telkens vond ik die rauwe, onverklaarbare kracht om verder te gaan.

Het was geen angst om te sterven die me voortdreef, maar een wil om stand te houden tegenover de natuur. Daar, in dat ogenblik, bestond niets anders meer. Alleen de natuur en ik — ik en de natuur. Het was niet de sneeuw of het water die het gevaarlijk maakten, maar de meedogenloze wind die me bijna omver blies, zachte sneeuw veranderde in stekende naalden en mijn broek ijskoud maakte.

Af en toe leek het alsof mijn lichaam zich binnenstebuiten keerde, met braakneigingen tot gevolg.

We hadden geen bereik, konden niemand bereiken. We wisten dat er een groepje voor ons was en één achter ons… maar waar precies?

Ik had geen krachten meer en begon te bidden. Ik vroeg om hulp. Kort erna, na 14 kilometer brak de mist even open. Een fractie van een seconde toonde een klein gebouw zich, als een lichtpunt om meteen weer te verdwijnen. Dat werd ons doel. Mijn ogen verdwenen niet meer van dit ene punt, die ondertussen terug was verdwenen. Ik gebaarde naar Thea: daarheen. Daarheen! Mijn gebeden werden aanhoord.

Binnen verdween de wind, en we konden eindelijk uitblazen. Ik trok mijn natte kleren uit, wringde het water uit mijn sokken. Een bol ijs kleefde eraan. Mijn lichaam begon te trillen, een reactie die me uitputte. Iets in me kwam omhoog.

“Thea, het kan zijn dat er straks een ontlading komt. Niet schrikken,” waarschuwde ik.

Ze sprong op en neer om warm te blijven. Ik haalde mijn nooddekens tevoorschijn, gaf er een aan haar en wikkelde mezelf in het andere. Gelukkig had ik ze bij me.

En toen kwam het: een oerkreet, diep vanuit mijn binnenste. Tranen stroomden.

Op de roestige metalen deur kleefde een sticker met een taxinummer. “Thea, ik bel een taxi. We kunnen zo niet verder.”

Even later zagen we de jongeren van de andere groep. We riepen hen binnen. Iedereen trilde van de kou. De sporen van de natuur stonden op onze gezichten gegrift.

Een uur later zaten we veilig en warm in een albergue. Maar vanbinnen voelde ik iets gebroken. En ook al hebben we er samen vaak over gesproken, terwijl ik dit nu schrijf, voel ik mijn lichaam opnieuw verkrampen en vullen mijn ogen zich met tranen.

Sinds die dag zit mijn lichaam vast, met hevige pijn in mijn onderrug, vooral ’s nachts.

Ik ben blij dat ik er nu over kan schrijven. Ik besef dat dit het begin is van een verandering in mijn lichaam, een proces van heling.

Op 1 mei 2022 kwam ik aan in Santiago. De dag van mijn aankomst hing er mist, en zo voelde ik me ook de laatste dagen… verloren in de mist.

Dank je, Thea. Obrigado Ricardo, Tiago, Vantuir. Obrigada Jennifer.

Marchant entre montagnes, forêts, vallées et rivières. Sous le soleil, sous la pluie, avec le vent sur mon visage et la neige sous mes pieds.

Ainsi les jours passaient sur le Primitivo — le chemin qui me mène d’Oviedo à Melide. À partir de Melide, j’ai rejoint le Francés. Le Primitivo serpente à travers les Asturies et la Galice, deux régions dont les collines verdoyantes et les paysages doux me parlent le plus.

Ces derniers jours, je n’ai pas écrit. Pas parce que je n’avais rien à raconter — bien au contraire. Mais je ressentais le besoin de rester silencieux, de rester proche de moi-même, de ne pas trop capturer mes pensées avec des mots. Le chemin était physiquement exigeant.

Ici et là, j’ai croisé les mêmes pèlerins, mais la plupart du temps, je marchais seul — et c’est toujours ainsi que j’en profite le plus.

Le jour où j’ai marché de Samblismo à Berducedo reste gravé dans ma mémoire. Les pèlerins avant et après nous n’y ont presque pas cru — pour eux, il n’y avait que la pluie. Mais nous sommes entrés dans un monde où la pluie s’est changée en neige. Et bien que je sache que la pluie dans la vallée signifie souvent des tempêtes en altitude, je l’ai ignoré et j’ai commencé l’ascension.

Irresponsable, réaliserai-je plus tard.

Avec Thea, j’ai entamé la montée. Ce qui aurait été, par temps clair, un vaste paysage ouvert, est devenu un monde clos et gris. Au sommet de la montagne, une tempête de neige nous a surpris. Le ciel s’est refermé, le temps et l’espace se sont estompés. La neige, transformée par le vent tranchant, est devenue des cristaux de glace aiguisés fouettant ma joue gauche. Le blanc de la neige n’existait plus — seulement un gris infini. Et chaque rare rayon de lumière perçant ce voile m’aveuglait.

Par endroits, je m’enfonçais jusqu’aux genoux. Sous la neige, des flaques d’eau glacée, cachées. Rapidement, j’ai glissé et suis tombée. À partir de ce moment, j’ai senti quelque chose basculer. Mon corps est devenu une machine, chaque muscle tendu pour avancer pas à pas, avec un seul objectif : survivre. Survivre n’était plus juste un mot — c’était un état d’être.

Je pensais aux Tibétains traversant l’Himalaya, exilés de leur terre. Chaque pas était un choix. Marcher dans l’eau était plus sûr que quitter le chemin et risquer de me casser une jambe. Les chevaux restaient groupés, leurs croupes tournées vers le vent, abrités derrière un arbre. Mais s’arrêter n’était pas une option pour nous — s’arrêter, c’était se refroidir.

Mon pantalon s’est imbibé. La sensation dans mes cuisses et mon bassin a disparu. Mes jambes continuaient de marcher, uniquement par volonté. Mes pieds, dans des sandales et des chaussettes en laine, tenaient bon. Chaque fois que je marchais dans l’eau, je les sentais vivre, et cela me gardait connectée à la terre.

Sous mes gants, mes doigts devenaient glacés. « Thea, pense à tes doigts, bouge-les régulièrement ! » ai-je crié. Elle s’inquiétait pour mes pieds, mais eux restaient chauds, enfin, je les sentais encore.

Par moments, mes forces faiblissaient, surtout lorsque le chemin devenait obstacle. À chaque fois, je devais m’arrêter, me parler à moi-même : « Jasmine, reprends-toi. Allez. En avant. » Au fond de moi, je savais : si je m’arrêtais, tout s’arrêtait vraiment. Et chaque fois, je trouvais cette force brute, inexplicable, pour continuer.

Ce n’était pas la peur de mourir qui me poussait en avant, mais une volonté de tenir tête à la nature. Là, dans cet instant, rien d’autre n’existait. Seulement la nature et moi — moi et la nature. Ce n’était pas la neige ou l’eau qui étaient dangereuses, mais le vent impitoyable qui menaçait de me renverser, transformant la neige douce en aiguilles piquantes et rendant mon pantalon glacé.

Parfois, j’avais l’impression que mon corps se retournait, provoquant des nausées.

Nous n’avions pas de réseau, nous ne pouvions joindre personne. Nous savions qu’un groupe était devant nous et un autre derrière… mais où exactement ?

À bout de forces, j’ai commencé à prier. J’ai demandé de l’aide. Peu après, après 14 kilomètres, le brouillard s’est ouvert un instant. Une fraction de seconde, un petit bâtiment est apparu comme un point lumineux avant de disparaître. Ce serait notre objectif. J’ai fait signe à Thea : par là. Par là ! Mes yeux ne quittaient plus ce point où il y avais le bâtiment, bien qu’il ait déjà disparu et que tout était gris uni. Mes prières avaient été exaucées.

À l’intérieur, le vent a cessé, et nous avons enfin pu reprendre notre souffle. J’ai retiré mes vêtements mouillés et tordu l’eau de mes chaussettes. Un bloc de glace y était collé. Mon corps a commencé à trembler, une réaction qui m’épuisait. Quelque chose montait en moi.

« Thea, il se peut qu’une décharge émotionnelle arrive bientôt. Ne t’inquiète pas », l’ai-je prévenue.

Elle sautait sur place pour rester au chaud. J’ai sorti mes couvertures de survie, en lui donnant une et en m’enveloppant dans l’autre. Heureusement, je les avais prises avec moi.

Et puis, c’est arrivé : un cri, profond, venant de l’intérieur. Des larmes ont suivi.

Sur la porte en métal rouillé, une étiquette avec un numéro de taxi. « Thea, j’appelle un taxi. Nous ne pouvons pas continuer comme ça. »

Peu après, nous avons vu les jeunes de l’autre groupe. Nous les avons appelés à entrer. Tout le monde tremblait de froid. Les traces de la nature étaient gravées sur nos visages.

Une heure plus tard, nous étions en sécurité et au chaud dans une auberge. Mais à l’intérieur de moi, quelque chose était brisé.

Et même si nous en avons souvent parlé ensemble, alors que j’écris ceci maintenant, je sens mon corps se crisper à nouveau et mes yeux se remplir de larmes.

Depuis ce jour, mon corps est resté bloqué, avec une douleur intense dans le bas du dos, surtout la nuit.

Je suis heureuse de pouvoir maintenant écrire à ce sujet. Je réalise que c’est le début d’un changement dans mon corps, un processus de guérison.

Le 1er mai 2022, je suis arrivée à Saint-Jacques-de-Compostelle. Le jour de mon arrivée, le brouillard flottait, tout comme je me suis sentie ces derniers jours… perdue dans la brume.

Merci, Thea. Obrigado Ricardo, Tiago, Vantuir. Obrigada Jennifer.

.